Lokale democratie en tweedeling

6 oktober 2018

Uit diverse studies en publicaties blijkt, dat er in Nederland niet alleen een sociaaleconomische, maar ook een sociaal-culturele tegenstelling bestaat, die in belangrijke mate samenvalt met opleidingsniveaus. Er zijn duidelijke verschillen in meningen en gevoelens tussen lager- en hogeropgeleiden over kwesties als migratie, de Europese Unie en de politiek op zich. Het  Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) spreekt van twee tegengestelde sociaal-culturele ‘families’, waartussen zich overigens wel grote middengroepen bevinden. En er is een reëel risico op een verdere  verwijdering tussen lager- en hogeropgeleiden. Ook in de politieke debatten komt deze “nieuwe tweedeling” steeds vaker aan de orde. Naast opleidingsniveau is een kenmerkend verschil tussen die geledingen de mate waarin men zich onzeker en/of somber voelt over de toekomst (bestaanszekerheid).

Een van de terreinen waarop die verschillen manifest worden is de democratie. Er is sprake van een democratisch tekort. De maatschappelijke geleding van de hoger opgeleiden heeft veel meer invloed op de politieke besluiten  dan de andere geleding. Het denkraam en de positie van de hoger opgeleiden hebben een veel grotere impact op de besluiten van politiek en overheid. Terwijl de groep van de lager opgeleiden ook mee wil tellen en gehoord wil worden. Een gezonde democratie werkt alleen als er sprake is van steeds wisselende meerderheden. Als meerderheden en minderheden steeds dezelfde personen betreft werkt het niet. Hier zit een belangrijke voedingsbodem voor populisme en voor wantrouwen in de politieke elite. Deze tweedeling wordt ook wel getypeerd als de “diplomademocratie”.

Als we het over onze democratie hebben is het gebruikelijk om te zeggen, dat er nodig ingrijpende veranderingen of hervormingen moeten plaatsvinden. En als wenselijke  veranderingen oppert men vaak structuur- of systeemwijzigingen: districtenstelsel; gekozen burgermeester; gekozen premier of formateur, en vooral referenda. Maar het is niet duidelijk welke problemen daarmee moeten worden opgelost. De probleemomschrijving is nogal divers en vaag. Vaak gaat het om vage, moeilijk grijpbare begrippen als gebrek aan betrokkenheid of participatie van “de bevolking ” of gebrek aan zeggenschap, eveneens van “de bevolking”. Ook de gemeente Zeist heeft initiatieven genomen om de lokale democratie te verbeteren. Er is een ‘inspiratieboek” uitgebracht en nu loopt het initiatief “De maaltijd van Zeist”. En het coalitieakkoord moet worden gevolgd door resp. omgezet in een inwonersakkoord. Goed bedoelde initiatieven, maar zonder een probleemstelling of beoogd resultaat. En het uitnodigen van belanghebbenden en geïnteresseerden om hun stem te laten horen zal er waarschijnlijk toe leiden dat de beter opgeleiden er van profiteren.

Deze initiatieven zullen waarschijnlijk het probleem van democratie en de tweedeling niet oplossen.

 

Maar hoe kan het dan wel?

Het zou goed zijn als we daaraan in de afdeling meer discussie-, studie- en denkwerk gaan besteden. Dat is interessant, uitdagend en relevant. En het is zeker mogelijk zo’n inspanning in praktische aanbevelingen en voorstellen te laten uitmonden. En misschien ook wel in praktische projecten, samen met anderen.

  • We beginnen met een verkenning van literatuur en praktijkvoorbeelden. Vervolgens resulteert dat in een resolutie of standpunt. Zo’n resolutie wordt de basis voor de opstelling van de fractie de komende tijd bij de voortgang van dit onderwerp in de gemeentepolitiek.
  • We organiseren hierover ledenbijeenkomsten met externe sprekers
  • Wat is er in Zeist al aan initiatieven genomen op het gebied van de lokale democratie? Hoe waarderen we die?
  • We verkennen het idee van een “burgerforum” over een speciaal onderwerp. En eventueel betrokkenheid bij promotie en de organisatie ervan.
  • Discussie over de rol van de volksvertegenwoordiger. De volksvertegenwoordiger heeft meerdere petten: Vertegenwoordiger; wetgever; en controleur van het college. Welke rollen zouden moeten worden vergroot, welke zouden wat minder prominent kunnen zijn?

En zo zijn er vast nog meer oplossingsrichtingen. Geen makkelijke kwestie, maar interessant genoeg voor meerdere leden om zich er een tijd mee bezig te houden.

 

Degenen, die geïnteresseerd zijn in dit onderwerp kunnen contact opnemen met Nico Bernts, bernts@planet.nl of 06-23580394